Büyür mü, Küçülür mü? Kesirle Çarpma ve Bölmeyi Makinenin İçinde Gösteren Ücretsiz Matematik Oyunu
14 Eki 2026 10:00
Öğrencine şunu sor: "12 × 3/4 işleminin sonucu 12'den büyük mü, küçük mü?" Hesap yapmadan cevap vermesini iste. Pek çok öğrenci, hatta pek çok yetişkin bir an duraksar. Çünkü yıllarca aklımıza aynı kural yerleşti: "Çarpma büyütür, bölme küçültür." Kesirlere ve ondalıklara gelince bu kural yanıltıyor. Büyür mü, Küçülür mü? tam bu yanılgı için yaptığımız yeni oyun: sayı bir kutu olarak cam bir makineye giriyor ve makinenin içinde gerçekten bölünüyor, parça ekleniyor ya da parça götürülüyor.
Oyun ücretsiz; kayıt ya da kurulum gerektirmiyor, bilgisayarda, tablette ve telefonda doğrudan tarayıcıda açılıyor. Hemen oynamak için tıkla.
Nasıl oynanır?
- Makineni seç: Şeffaf makinede kutunun içini görürsün. Kapalı makinede içi kapalıdır ve sayılar 1'e çok yakındır; bu mod daha zor.
- Vardiyanı seç: Dört vardiya var, her biri bir öncekinden biraz daha zorlu.
- İşleme bak: Kutu makineye giriyor, ekranda işlem yazıyor: × 3/4, ÷ 1/2 ya da × 1,2 gibi.
- Tahmin et: Hesaplamadan Küçülür, Aynı kalır ya da Büyür düğmesine dokun. Telefonda sağa kaydırmak "büyür", sola kaydırmak "küçülür" demek.
- Makineyi izle: Kutu eşit parçalara kesiliyor. Sayı büyüyorsa yeni parçalar ekleniyor, küçülüyorsa fazla parçalar götürülüyor. Kesik çizgi kutunun eski boyunu gösteriyor.
Oyunun kalbi bu kesme ve ekleme gösterisi. Öğrenci kuralı ezberlemiyor, görüyor: böldüğünden fazla parça olursa sayı büyür, az olursa küçülür.
Dört vardiya, iki makine
| Vardiya | Ne var? |
|---|---|
| 1. Çarpma Bandı | Tam sayı × kesir (12 × 3/4, 8 × 5/4) |
| 2. Kesir Atölyesi | Kesir × kesir |
| 3. Bölme Presi | Kesre ve tam sayıya bölme (÷ 1/2, ÷ 3) |
| 4. Karışık Vardiya | Çarpma, bölme ve ondalıklar |
Bölme de aynı makinede çalışıyor. Oyun, örneğin ÷ 1/2 ile × 2'nin aynı işi yaptığını gösteriyor. Kapalı makinede ise sorular 1'e çok yakın sayılardan seçiliyor (7/8, 9/8, 0,9, 1,1). Kapak cevaptan sonra açılıyor ve aynı gösteri bu kez açıklama olarak oynuyor.
Yanlış tahmin de bir şey öğretiyor
Doğru tahmin puan, konfeti ve seri bonusu getiriyor; hızlı cevap ek puan kazandırıyor ama ekranda geri sayım yok. Yanlış tahminde oyun "Yanlış!" demiyor, "Bu sefer olmadı" diyor ve nedenini hemen gösteriyor. Yanlış cevap puan götürmüyor.
- 3/4 ile çarpınca "büyür" diyen öğrenciye: "Çarpma her zaman büyütmez! 1'den küçük bir sayıyla çarpmak, sayının bir parçasını almak demek."
- 1/2'ye bölünce "küçülür" diyen öğrenciye: "Bölme her zaman küçültmez! 1'den küçük bir sayıya bölmek 'içine kaç tane sığar?' demek: 1 bütüne 2 tane yarım sığar."
- 7/7 ile çarpınca "büyür" diyen öğrenciye: "Dikkat: 7/7 aslında 1'e eşit. 1 ile çarpmak da 1'e bölmek de sayıyı değiştirmez."
Takılan öğrenci için bir de İpucu düğmesi var. İşlemdeki sayıyı 0, 1 ve 2'nin olduğu bir doğru üzerinde gösteriyor, ama birkaç puana mal oluyor. Ekranda isteğe bağlı bir Ayrıntılar seçeneği de var: açınca parçaların numaraları ve "4'e böl, 1 parça çıkar" gibi bir tarif satırı çıkıyor.
Yıldızlar ve rekor
| Doğru tahmin | Yıldız |
|---|---|
| 9 – 10 | 3 yıldız |
| 7 – 8 | 2 yıldız |
| 5 – 6 | 1 yıldız |
Rekorlar her vardiya ve her makine için ayrı kaydediliyor. Vardiya sonunda oyun, en çok takılınan noktayı tek cümleyle hatırlatıyor.
Öğretmenler ve veliler için
- Hangi sınıflar? 6 ve 7. sınıflar; 5. sınıfın sonunda da kullanılabilir. Kesirle ve ondalıkla çarpma-bölmede sonucun yönü, işlemdeki sayının 1 ile karşılaştırılması.
- Sınıfta kullanım: Oyunu tahtaya yansıt ve önce oylama yap: "Büyür diyenler? Küçülür diyenler?" Sonra şeffaf makinede kutunun nasıl kesildiğini birlikte izleyin. Ardından aynı fikri eşit uzunlukta kağıt şeritlerle deneyin: "Şeridi 4'e böl, 3 parçasını yan yana koy. İlk şeritten uzun mu, kısa mı?"
- Diller: Türkçe, İngilizce, İspanyolca ve Fransızca. Ondalık yazımı seçilen dile göre değişiyor (0,9 / 0.9).
- Cihazlar: Bilgisayar, tablet ve telefon. Kayıt yok, internet bağlantısı bile gerekmiyor; hiçbir kişisel bilgi toplanmıyor.
- Arkasındaki araştırma: Oyunun içindeki "Öğretmenler için" bölümünde, bu yanılgının nereden geldiğini kaynaklarıyla anlatan bir yazı var. Bugün öğleden sonra da oyunun ekranını hangi bilimsel ilkelere göre tasarladığımızı burada anlatacağız.
Son söz
Büyür mü, Küçülür mü?, her kesirli işlemden önce bir saniye durup "Sonuç büyür mü, küçülür mü?" diye sorma alışkanlığı kazandırmak için tasarlandı. Bu soruyu soran öğrenci, sonucun mantıklı olup olmadığını da kendi denetleyebilir. Oyunun sayfasına git ya da hemen oyna.
