PIRLS 2021'de Türkiye'nin Okuma Karnesi ve Okuduğunu Anlamayı Geliştiren 5 Strateji

"Çocuk okuyor ama anlamıyor" cümlesini hem öğretmenler hem aileler sıkça kuruyor. Peki ölçülmüş bir karşılığı var mı? PIRLS, 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyini 5 yılda bir uluslararası ölçen en bilinen sınav.

Türkiye'nin PIRLS 2021 karnesi

• Türkiye 496 puan aldı ve 57 ülke arasında 39. oldu. Ölçeğin referans noktası 500; yani Türkiye bu merkez noktanın hemen altında.
• 2001'de 449 puanla 35 ülke arasında 28. sıradaydı. Aradaki 47 puanlık artış, MEB'in açıklamasına göre puanını en çok artıran ikinci ülke olmasını sağladı.
• Kız öğrencilerin ortalaması 505, erkek öğrencilerinki 488: 17 puanlık fark.
• Zirvede Singapur (587), Hong Kong (573) ve Rusya (567) var (MEB açıklaması).

Yani resim iki yüzlü: yönümüz yukarı, ama hâlâ merkez çizginin altındayız ve erkek öğrencilerde fark daha belirgin.

Araştırmaların işaret ettiği 5 strateji

ABD Ulusal Okuma Paneli'nin (2000) derlemesi ve sonraki çalışmalar, öğretilebilen birkaç anlama stratejisinin işe yaradığını gösteriyor. Hepsini evde ya da sınıfta bugün deneyebilirsiniz.

1) Soru üretme

Çocuğa metin hakkında soru sorun, ondan soru yazmasını isteyin. Öğrencilerin soru üretmeyi öğrendiği müdahalelerde okuduğunu anlama testlerinde medyan etki büyüklüğü 0,36 çıkmıştı (Rosenshine, Meister ve Chapman, 1996).

2) Özetleme

Paragraf sonunda "Bunu tek cümleyle nasıl anlatırdın?" diye sorun. Özetleyemiyorsa, anlamamış olabilir; bu bir hata değil, fark etme fırsatıdır.

3) Anlamayı izleme

"Burada takıldım" işareti koymayı öğretin. İyi okuyucu, anlamadığını fark edip geri dönen okuyucudur.

4) Düzenleyici (şema, harita)

Hikâyede kim, nerede, ne oldu, nasıl bitti şeklinde bir tablo ya da bilgi metninde "neden-sonuç" haritası çizdirin.

5) Okuduğunu konuşmak

Birlikte okuyup "Sence neden öyle yaptı?" gibi açık uçlu sorularla sohbet etmek, tek başına okumaktan daha çok düşünmeyi gerektirir.

Evde küçük bir rutin

Günde 15 dakika: 10 dakika okuma, 5 dakika "bana anlat". Aynı kitabı bir kere de ses çıkararak okuyun. Çocuğun kendi seçtiği kitap, ödev kitabından daha uzun süre okunur.

Sonuç

PIRLS puanı bir "kader" değil, bir başlangıç noktası. Okuduğunu anlamak öğretilebilen bir beceri; ve en iyi strateji, çocuğu "okuyan" konumundan "soru soran, özetleyen, konuşan" konumuna taşımak.

Kaynaklar: MEB: PIRLS 2021 sonuçları · Bianet: Türkiye PIRLS endeksinde 39. sırada · Rosenshine, Meister ve Chapman (1996), Review of Educational Research