Okul Zili Çok mu Erken Çalıyor? Ergen Uykusu ve Başarı Üzerine İki Araştırma

Sabah zili çaldığında sınıftaki yarım uykulu yüzler sadece "tembellik" mi, yoksa ergen biyolojisinin bir sonucu mu? Uyku, ders saati ve akademik başarıyı inceleyen iki araştırma, ikincisinin hiç de küçümsenmeyecek bir ağırlığı olduğunu gösteriyor.

Araştırma 1: Şanghay'da 54 bin öğrenci

npj Science of Learning dergisinde 2025'te yayımlanan çalışma, Şanghay'daki 717 ortaokuldan 54.102 sekizinci sınıf öğrencisinin verisini inceledi. Regresyon modelleri, yaklaşık 8 saat uykunun özellikle matematik ve fen performansıyla en güçlü ilişkiyi gösterdiğini ortaya koydu. Örüntü ters U biçiminde:

• 6 saatten az uyuyanlarda matematik ortalaması 458.
• 8-9 saat uyuyanlarda ortalama en yüksek: 509.
• 10 saatten fazla uyuyanlarda ortalama yeniden 482'ye düştü.

Kızlar çoğu derste en iyi performans için erkeklerden biraz daha uzun uykuya ihtiyaç duyuyor (matematik hariç). Ödev süresi ve elektronik cihaz kullanımı da daha kısa uykuyla anlamlı biçimde ilişkiliydi (npj Science of Learning).

Araştırma 2: Seattle'da ders saatini ötelemek

Daha önce Science Advances'te (2018) yayımlanan bir çalışmada, Seattle'daki iki pilot okulda ders başlangıcı 07:50'den 08:45'e çekildi. Değişiklikten önceki 92 öğrenciyle yedi ay sonraki 88 öğrenci karşılaştırıldı: öğrenciler gecede en az 34 dakika daha fazla uyudu, akademik başarı yaklaşık %4,5 arttı, devamsızlık azaldı. Amerikan Pediatri Akademisi de orta ve lise okulları için başlangıç saatlerinin 08:30'dan erken olmamasını öneriyor (Hürriyet).

Bu veriler neyi kanıtlıyor, neyi kanıtlamıyor?

• Şanghay çalışması gözlemsel: uyku ile başarı ilişkili, ama "uyku başarıyı tek başına yaratır" denemez; aile ve okul koşulları da devrede.
• Seattle çalışması küçük bir pilot (iki okul, yüzlerce öğrenci); yine de ders saatini oynamanın uykuyu uzatabildiğini gösteriyor.
• İkisi de Türkiye'deki okul saatleriyle doğrudan karşılaştırılamaz; sonuçları kendi bağlamımıza uyarlarken temkin gerekir.

Okulda ve evde neler yapılabilir? (öneriler)

• Ödev yükünü uykuyla birlikte düşünün: Şanghay verisinde ödev süresi kısa uykuyla ilişkiliydi; hafta içi ödev yoğunluğu, öğrencinin uyku saatini yiyebilir.
• Yatak odasında ekran olmasın: Elektronik cihaz kullanımı kısa uykuyla ilişkili çıktı. Yatmadan önce telefonu odadan çıkarmak en basit adım.
• İlk derste ağır sınav koymayın: Öğrenci ilk saatte uykusuz olabilir; zor ya da yeni konuları ilk saate sıkıştırmamak bir seçenek.

Sonuç

Ergen beyninin uyku saati yetişkinlerinkinden farklı işliyor; iki araştırma da uykunun akademik başarıyla düşündüğümüzden daha yakın bağlantılı olduğunu gösteriyor. "Erken kalkan yol alır" atasözü sınıfta her zaman doğru olmayabilir.

Kaynaklar: npj Science of Learning (2025); Hürriyet, Science Advances (2018) çalışmasını aktaran haber.