Matematik Dersinde Yapay Zeka: Öğrencinin "Hata Avcısı" Olduğu 6 Hazır Etkinlik

Matematik öğretmenlerinin yapay zekâdan beklediği şey genelde "çözsün, öğrenci anlasın" oluyor. Araştırmalar başka bir yol öneriyor: öğrenci çözümü almak yerine incelemek zorunda kaldığında daha çok öğreniyor.

Türkiye'deki liselerde yapılan bir deneyde, hazır cevap veren bir sohbet botunu kullanan öğrenciler alıştırmada iyi görünüp sınavda geride kaldı; adım adım ipucu veren botu kullananların kaybı yoktu (Bastani ve ark., PNAS 2025). Cebirde de benzer bir tablo var: doğru ve yanlış çözümlü örnekleri yan yana inceleyen öğrenciler daha iyi öğreniyor (Booth ve ark., 2013). Aşağıdaki altı etkinlik bu iki bulguya yaslanıyor. (10. sınıf için dört dersi birden kapsayan örnekler: önceki yazımızda.)

1) Hatalı çözümü bul (15-20 dk)

Yapay zekâdan bir soruyu çözmesini, ama bir adımda sessizce hata yapmasını isteyin. Öğrenciler hatayı bulup düzeltir.

Komut: "Şu soruyu çöz ve çözümün bir adımında, doğru görünen ama yanlış bir işlem yap. Hatanın yerini cevabın en altında, ayrı bir satırda yaz."

2) İki yol, tek sonuç (20 dk)

Aynı problemi iki farklı yöntemle çözdürün (örneğin denklem kurarak ve tahmin-deneme tablosuyla). Öğrenciler hangi yolun ne zaman daha kısa ya da güvenli olduğunu tartışır.

3) Önce sen çöz, sonra kontrol et (15 dk)

Öğrenci soruyu kâğıtta çözer ve cevabını kapatır. Ancak ondan sonra yapay zekâya sorulur. Fark çıkarsa kimin haklı olduğunu öğrenci kanıtlar: kontrol, doğrulama ya da ters işlemle.

4) Yapay zekâyı yanıltma yarışı (25 dk)

Gruplar, yapay zekânın yanlış yapabileceğini düşündükleri bir soru yazar (çok adımlı, kelime problemi, birimli). Yapay zekâ yanlış yaparsa grup puan alır; ama yanlış cevabı gerekçesiyle açıklamak zorunda. Böylece öğrenci zor soru yazarken konuyu da pekiştirmiş olur.

5) Günlük hayattan problem (25 dk)

Yapay zekâya "kantindeki fiyat listesiyle ilgili 3 problem yaz" gibi bir istek verin. Öğrenciler problemlerin gerçekçi olup olmadığını (fiyatlar, miktarlar, birimler) kontrol eder ve en iyi sorunun yazarını seçer.

Komut: "7. sınıf düzeyinde, oran-orantı konusunu kullanan, birinde yüzde hesabı geçen 3 kantin problemi yaz; çözümleri yazma."

6) Grafik bizi kandırıyor mu? (20 dk)

Yapay zekâdan aynı veriyle iki farklı grafik betimlemesi isteyin: biri veriyi abartan, biri dengeli. Öğrenciler eksenleri, ölçekleri ve başlığı okuyarak hangisinin yanıltıcı olduğunu bulur.

Uygulamada işe yarayanlar

• Her etkinlikte yapay zekânın cevabından sonra öğrencinin düşünmesi gereken bir adım olsun.
• Hatayı bulan öğrenciyi ödüllendirin; yapay zekâya kızmayı değil, kontrol etmeyi normalleştirin.
• Çıktıları siz de çözümlerle karşılaştırın; yapay zekânın cevabı öğretmen cevap anahtarının yerini almasın.

Sonuç

Yapay zekâ matematik sınıfında "cevap makinesi" olarak kullanıldığında öğrenmeyi azaltabiliyor; "hata kaynağı" olarak kullanıldığında ise öğrenciye düşünme fırsatı veriyor. Seçim, komutu nasıl yazdığınıza kalıyor. Bir sonraki yazıda aynı mantığı Türkçe ve edebiyat derslerine taşıyacağız.

Kaynaklar: Bastani ve ark. (2025), PNAS · Booth, Lange, Koedinger ve Newton (2013), Learning and Instruction